Dấu Hiệu Bệnh Trĩ Từ Giai Đoạn Khởi Phát Đến Triệu Chứng Nặng

Bệnh trĩ là gì và tại sao lại hình thành?

Trước khi đi sâu vào tìm hiểu các dấu hiệu bệnh trĩ, chúng ta cần hiểu rõ bản chất của căn bệnh này. Bệnh trĩ, dân gian còn gọi là bệnh lòi dom, là tình trạng các cụm tĩnh mạch ở vùng hậu môn và trực tràng dưới bị giãn nở quá mức, sưng phồng lên do chịu áp lực liên tục trong thời gian dài. Khi các thành mạch máu này bị kéo căng, chúng sẽ suy yếu và hình thành nên các cấu trúc dạng túi gọi là búi trĩ.

Dựa vào vị trí xuất hiện ban đầu của búi trĩ so với đường lược (vùng ranh giới giữa niêm mạc trực tràng và da hậu môn), y học phân chia căn bệnh này thành ba thể chính:

• Trĩ nội (Internal Hemorrhoids): Búi trĩ hình thành phía trên đường lược, được bao bọc bởi lớp niêm mạc trực tràng. Do vùng này không có dây thần kinh cảm giác đau nên ở giai đoạn đầu, trĩ nội hầu như không gây đau đớn.
• Trĩ ngoại (External Hemorrhoids): Búi trĩ xuất hiện phía dưới đường lược, nằm dưới lớp da nhạy cảm xung quanh rìa hậu môn. Vùng này tập trung mật độ dây thần kinh cảm giác rất dày đặc, vì thế trĩ ngoại thường gây đau rát, vướng víu rõ rệt ngay từ đầu.
• Trĩ hỗn hợp (Mixed Hemorrhoids): Là tình trạng người bệnh mắc đồng thời cả trĩ nội và trĩ ngoại. Khi các búi trĩ nội bên trong sà xuống, liên kết với búi trĩ ngoại bên ngoài tạo thành một dải trĩ dài từ trong ra ngoài.

Top 5 dấu hiệu bệnh trĩ điển hình nhất không thể ngó lơ

Tùy thuộc vào cơ địa và thể trạng của mỗi người, các triệu chứng có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc đồng thời. Dưới đây là 5 dấu hiệu phổ biến và đặc trưng nhất của căn bệnh này:

Đi ngoài ra máu tươi (Đại tiện xuất huyết)

Đây là dấu hiệu bệnh trĩ đầu tiên và thường gặp nhất ở hơn 80% bệnh nhân. Ở giai đoạn khởi phát, lượng máu chảy ra rất ít, kín đáo. Người bệnh chỉ vô tình phát hiện thấy một vài vệt máu đỏ tươi dính trên giấy vệ sinh sau khi lau, hoặc thấy máu lẫn một chút trên bề mặt khuôn phân.

Khi bệnh tiến triển nặng hơn, áp lực rặn khi đi đại tiện do táo bón sẽ khiến các tĩnh mạch trĩ bị vỡ, dẫn đến tình trạng máu chảy thành giọt nhỏ hoặc bắn thành tia như cắt tiết gà. Đôi khi, ngay cả khi người bệnh chỉ ngồi xổm, mang vác vật nặng hoặc vận động mạnh, máu ở hậu môn cũng có thể tự chảy ra. Tình trạng này kéo dài kéo theo nguy cơ thiếu máu mãn tính, khiến cơ thể suy nhược, mệt mỏi, hoa mắt, chóng mặt.

Sa búi trĩ (Xuất hiện thịt dư ở hậu môn)

Sa búi trĩ hay hiện tượng lòi dom là dấu hiệu trực quan nhất giúp bạn nhận biết bệnh đã chuyển biến sang giai đoạn nặng hơn. Ban đầu, sau mỗi lần rặn đại tiện, người bệnh cảm thấy có một khối thịt nhỏ, mềm lồi ra ở lỗ hậu môn, nhưng khối thịt này có thể tự động thụt vào bên trong ngay sau khi đi vệ sinh xong.

Về sau, khối sa này tăng dần kích thước, không thể tự co lên được nữa mà người bệnh phải dùng tay đẩy, nhét vào. Ở mức độ nghiêm trọng nhất, búi trĩ sẽ thường trực nằm hoàn toàn bên ngoài hậu môn, sưng to, tím tái và không thể đẩy ngược vào trong được nữa, gây cản trở lớn đến việc đi lại và ngồi ghế.

Đau rát, căng tức hậu môn

Cảm giác đau rát hậu môn có thể xuất hiện trong lúc đi đại tiện và kéo dài âm ỉ nhiều giờ sau đó. Đối với bệnh nhân trĩ ngoại, cơn đau thường xuất hiện rất sớm do búi trĩ bị cọ xát liên tục với quần áo hoặc khi đi lại.

Đặc biệt, nếu gặp phải tình trạng tắc mạch trĩ ngoại (hình thành cục máu đông bên trong búi trĩ) hoặc sa nghẹt trĩ nội, người bệnh sẽ phải chịu đựng những cơn đau nhói dữ dội, đau đến mức mất ăn mất ngủ, không thể ngồi thẳng bét hay vận động bình thường.

Ngứa ngáy, cộm cộm và kích ứng da

Búi trĩ khi sa ra ngoài hoặc sưng to sẽ kích thích các tuyến nhầy ở niêm mạc hậu môn tiết dịch nhiều hơn bình thường. Chất dịch nhầy này liên tục rỉ ra ngoài khiến vùng da xung quanh hậu môn luôn trong trạng thái ẩm ướt, nhớt dính khó chịu.

Môi trường ẩm ướt kéo dài là điều kiện lý tưởng cho các loại vi khuẩn, nấm ký sinh phát triển, gây ra hiện tượng viêm da, ngứa ngáy dữ dội (ngứa hậu môn). Càng gãi, vùng da này càng bị tổn thương, trầy xước và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Tiết dịch nhầy và có mùi hôi

Như đã đề cập, việc rỉ dịch nhầy không chỉ gây ngứa mà còn tạo ra mùi hôi tanh khó chịu ở vùng kín. Người bệnh luôn có cảm giác ẩm ướt ở đáy quần lót, gây mất tự tin trong giao tiếp hàng ngày. Nếu không chú ý vệ sinh sạch sẽ, dịch nhầy này có thể dẫn đến viêm nhiễm ngược dòng, đặc biệt nguy hiểm đối với nữ giới do cấu tạo bộ phận sinh dục nằm rất gần hậu môn.

Phân biệt triệu chứng trĩ nội và trĩ ngoại theo từng cấp độ

Dù cùng là bệnh trĩ, nhưng biểu hiện lâm sàng của trĩ nội và trĩ ngoại có sự khác biệt rất lớn. Việc nắm rõ các cấp độ của bệnh giúp bạn đưa ra phương án can thiệp đúng đắn.

Các cấp độ tiến triển của trĩ nội

Trĩ nội được chia làm 4 độ dựa trên mức độ sa của búi trĩ:

• Trĩ nội độ 1: Búi trĩ mới hình thành hoàn toàn bên trong ống hậu môn. Dấu hiệu bệnh trĩ độ 1 chủ yếu là đi ngoài ra máu tươi với lượng ít. Người bệnh không cảm thấy đau rát hay thấy vật thể lạ ở hậu môn.
• Trĩ nội độ 2: Búi trĩ đã phát triển to hơn. Khi đi đại tiện, búi trĩ bị áp lực đẩy sa ra ngoài hậu môn nhưng sau đó có thể tự co vào trong mà không cần tác động nào.
• Trĩ nội độ 3: Búi trĩ sa ra ngoài khi đi đại tiện, khi ho, rặn mạnh hoặc mang vác nặng. Ở giai đoạn này, búi trĩ không thể tự co lên được nữa, người bệnh bắt buộc phải dùng tay ấn, đẩy mạnh thì búi trĩ mới tụt vào trong.
• Trĩ nội độ 4: Búi trĩ sa hẳn ra ngoài thường trực. Dù có dùng tay đẩy cũng không thể đưa búi trĩ vào trong ống hậu môn được nữa. Búi trĩ sưng to, dễ bị nghẹt mạch, hoại tử, chảy dịch và máu liên tục.

Dấu hiệu nhận biết trĩ ngoại

Không phân chia theo cấp độ phức tạp như trĩ nội, trĩ ngoại được nhận biết ngay từ đầu thông qua các biểu hiện trực quan ở rìa hậu môn:

• Xuất hiện các nếp gấp da, khối phồng nhỏ ở rìa hậu môn, sờ vào thấy mềm như bong bóng nước lúc ban đầu, sau đó cứng dần.
• Búi trĩ ngoại được bao bọc bởi lớp da nên có màu đỏ sẫm hoặc tím nhạt, bề mặt khô ráo hơn trĩ nội.
• Cơn đau rát xuất hiện thường xuyên, đặc biệt là khi ngồi ghế cứng, đạp xe hoặc di chuyển nhiều.

Nguyên nhân khiến dấu hiệu bệnh trĩ ngày càng nghiêm trọng

Hiểu rõ nguyên nhân gốc rễ gây bệnh sẽ giúp bạn ngăn chặn các dấu hiệu tiến triển xấu đi. Các yếu tố nguy cơ hàng đầu bao gồm:

1. Táo bón hoặc tiêu chảy kinh niên: Tình trạng táo bón kéo dài buộc người bệnh phải dùng lực rặn mạnh khi đi đại tiện. Hành động này làm gia tăng áp lực lên hệ thống tĩnh mạch vùng hậu môn, khiến chúng nhanh chóng bị giãn và sa ra ngoài.
2. Thói quen lười vận động, ngồi quá lâu: Dân văn phòng, tài xế lái xe đường dài là những đối tượng có tỷ lệ mắc trĩ rất cao. Việc ngồi một chỗ liên tục từ 6 – 8 tiếng mỗi ngày làm ứ trệ tuần hoàn máu ở vùng chậu, gây áp lực trực tiếp lên hậu môn.
3. Chế độ ăn uống thiếu khoa học: Ăn quá ít chất xơ (thiếu rau xanh, trái cây), lười uống nước kết hợp với thói quen ăn đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ, uống nhiều rượu bia, cà phê là nguyên nhân cốt lõi gây rối loạn tiêu hóa và táo bón.
4. Phụ nữ trong giai đoạn mang thai và sau sinh: Khi mang thai, kích thước tử cung ngày một lớn sẽ chèn ép lên các tĩnh mạch vùng chậu. Đồng thời, sự thay đổi hormone nồng độ Progesterone làm giảm nhu động ruột, kết hợp với quá trình rặn đẻ khi sinh thường khiến các triệu chứng trĩ bùng phát dữ dội.
5. Thói quen đại tiện không lành mạnh: Ngồi lâu trên bồn cầu để đọc sách, lướt điện thoại vô tình kéo dài thời gian áp lực đè nén lên hậu môn, khiến các búi trĩ dễ hình thành.

Biến chứng nguy hiểm khi phớt lờ các dấu hiệu cảnh báo

Nhiều người vì tâm lý e ngại đây là căn bệnh ở “vùng kín” nên âm thầm chịu đựng hoặc tự ý mua thuốc, lá cây về đắp tại nhà. Việc trì hoãn điều trị khi đã xuất hiện các dấu hiệu bệnh trĩ rõ rệt có thể dẫn tới những biến chứng khôn lường:

• Thiếu máu trầm trọng: Tình trạng chảy máu kéo dài mỗi lần đi vệ sinh khiến cơ thể bị sụt giảm lượng hồng cầu nghiêm trọng, dẫn đến xanh xao, suy giảm trí nhớ, cơ thể kiệt sức.
• Sa nghẹt búi trĩ: Khi búi trĩ nội độ 3, độ 4 sa ra ngoài mà không được đưa trở lại vào trong ống hậu môn, cơ thắt hậu môn sẽ bóp nghẹt búi trĩ. Hậu quả là máu không thể lưu thông, khiến búi trĩ sưng phồng to, đau đớn dữ dội và có thể dẫn đến hoại tử phần thịt sa.
• Tắc mạch trĩ: Sự ứ trệ máu lâu ngày hình thành nên các cục máu đông (huyết khối) nhỏ bên trong búi trĩ ngoại hoặc trĩ nội. Biến chứng này gây ra những cơn đau nhói cấp tính, sưng tấy lan rộng quanh hậu môn.
• Nhiễm trùng, hoại tử hậu môn: Búi trĩ lòi ra ngoài luôn ẩm ướt là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn từ phân xâm nhập. Tình trạng viêm loét, nhiễm trùng lan rộng có thể dẫn tới áp xe hậu môn, rò hậu môn, thậm chí là nhiễm trùng máu đe dọa tính mạng.

Khi nào người bệnh trĩ cần đi gặp bác sĩ ngay lập tức?

Bạn cần lưu ý rằng, dấu hiệu đi ngoài ra máu không chỉ là biểu hiện riêng của bệnh trĩ mà còn là tín hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý nguy hiểm khác ở đại trực tràng như: nứt kẽ hậu môn, polyp đại tràng, viêm loét đại tràng, hoặc nghiêm trọng nhất là ung thư đại trực tràng.

Do đó, đừng tự chẩn đoán bệnh tại nhà. Hãy đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám, nội soi hậu môn trực tràng khi có các dấu hiệu sau:

• Máu chảy ra từ hậu môn với số lượng nhiều, chảy liên tục không ngừng hoặc có màu đỏ sẫm, lẫn chất nhầy bẩn.
• Cơn đau rát vùng hậu môn trở nên dữ dội, dùng các biện pháp ngâm rửa thông thường không thuyên giảm.
• Búi trĩ chuyển sang màu tím bầm, sưng to đen, sờ vào thấy rất cứng và đau buốt tột độ.
• Thay đổi thói quen đại tiện bất thường (lúc táo bón, lúc tiêu chảy kéo dài) kèm theo sụt cân không rõ nguyên nhân.

Xem thêm các bệnh lý khác 

Thoái hóa khớp vai ở người trẻ do chấn thương thể thao

Kiết Lỵ Là Gì? Dấu Hiệu Trực Quan, Nguyên Nhân Và Cách Chữa Trị Triệt Để

Các giải pháp khắc phục và điều trị bệnh trĩ hiện nay

Y học hiện đại có rất nhiều cách trị bệnh trĩ hiệu quả, tùy thuộc vào mức độ và thể trạng của bệnh nhân:

Điều trị nội khoa (Dùng thuốc)

Áp dụng chủ yếu cho bệnh trĩ giai đoạn nhẹ (độ 1, độ 2). Bác sĩ sẽ kê các loại thuốc uống chứa hoạt chất flavonoid giúp tăng cường sức bền thành mạch, giảm sưng phồng. Kết hợp với các loại thuốc đặt hậu môn, kem bôi trĩ tại chỗ để giảm đau, kháng viêm, sát trùng và làm dịu cơn ngứa rát.

Thủ thuật ít xâm lấn

Với trĩ độ 2 hoặc độ 3 nhỏ, có thể áp dụng các thủ thuật như: thắt búi trĩ bằng vòng cao su (làm cắt đứt nguồn máu nuôi búi trĩ tự rụng), tiêm xơ búi trĩ, hoặc quang đông hồng ngoại. Các thủ thuật này diễn ra nhanh chóng, ít đau và không cần nằm viện.

Can thiệp ngoại khoa (Phẫu thuật cắt trĩ)

Chỉ định bắt buộc cho bệnh nhân trĩ độ 3 nặng, trĩ độ 4, trĩ hỗn hợp phức tạp hoặc khi có biến chứng tắc mạch, sa nghẹt. Các phương pháp phẫu thuật hiện đại phổ biến hiện nay bao gồm: Phẫu thuật Longo (ít đau, phục hồi nhanh), cắt trĩ bằng sóng cao tần HCPT, hoặc phương pháp PPH. Việc phẫu thuật giúp loại bỏ hoàn toàn búi trĩ một cách triệt để.

Chế độ ăn uống, sinh hoạt để phòng ngừa bệnh tái phát

Dù bạn điều trị bằng phương pháp nào, nếu không thay đổi lối sống, bệnh trĩ vẫn rất dễ tái phát. Hãy tuân thủ các nguyên tắc vàng sau đây để bảo vệ hệ tiêu hóa:

• Tăng cường chất xơ: Bổ sung vào thực đơn hàng ngày các loại rau xanh (rau mồng tơi, rau đay, rau lang), các loại quả (chuối, đu đủ, bơ) và các loại ngũ cốc nguyên hạt để làm mềm phân, giúp đại tiện dễ dàng hơn.
• Uống đủ nước: Đảm bảo uống từ 1.5 – 2 lít nước mỗi ngày (bao gồm nước lọc, nước canh, nước ép trái cây) để hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru, hạn chế tối đa nguy cơ táo bón.
• Tích cực vận động: Cứ sau mỗi 45 – 60 phút ngồi làm việc, hãy đứng dậy đi lại nhẹ nhàng từ 3 – 5 phút. Tập thể dục đều đặn 30 phút mỗi ngày bằng các môn thể thao nhẹ nhàng như đi bộ, bơi lội. Tránh các môn thể thao tăng áp lực ổ bụng như tập tạ nặng.
• Tập thói quen đại tiện khoa học: Đi vệ sinh vào một khung giờ cố định trong ngày (tốt nhất là buổi sáng). Tuyệt đối không nhịn đại tiện khi có nhu cầu. Không mang điện thoại, sách báo vào nhà vệ sinh và giới hạn thời gian ngồi bồn cầu dưới 5 phút.
• Vệ sinh hậu môn đúng cách: Sau khi đi đại tiện, nên dùng vòi xịt nước ấm rửa nhẹ nhàng thay vì dùng giấy vệ sinh khô ráp chà xát mạnh. Sau đó, dùng khăn bông mềm thấm khô sạch sẽ.