Đau đầu sau gáy là bệnh gì là thắc mắc rất phổ biến khi cơn đau xuất hiện ở vùng chẩm, cổ gáy, đôi khi kèm chóng mặt hoặc buồn nôn. Thực tế, đây thường là một triệu chứng liên quan đến cơ, cột sống cổ, đau đầu nguyên phát hoặc thần kinh, trong đó có những trường hợp chỉ cần nghỉ ngơi nhưng cũng có tình huống phải đi khám sớm. Hãy cùng 2 Bác Sĩ tìm hiểu chi tiết ở bài viết dưới đây!
Đau đầu sau gáy là một triệu chứng, không phải một bệnh riêng biệt
Nhiều người nghĩ đau đầu sau gáy là tên của một bệnh cụ thể, nhưng trong thực hành lâm sàng, đây chủ yếu là một kiểu phân bố cơn đau. Vị trí đau nằm ở phía sau đầu, nhất là vùng chẩm và cổ gáy, có thể xuất hiện đơn độc hoặc đi cùng đau vai, cứng cổ, chóng mặt, buồn nôn, tê tay hay mỏi mắt. Muốn xác định đúng nguyên nhân, bác sĩ cần xem xét tính chất cơn đau, hoàn cảnh khởi phát và các triệu chứng kèm theo.
Đau vùng chẩm và cổ gáy biểu hiện như thế nào?
Đau vùng chẩm có thể rất khác nhau giữa từng người. Có người chỉ cảm thấy âm ỉ, nặng đầu ở phía sau gáy, nhất là khi ngồi lâu hoặc sau khi ngủ dậy. Người khác lại bị nhức đầu sau gáy theo từng cơn, đau tăng khi quay cổ, cúi đầu hoặc làm việc trước màn hình trong thời gian dài.
Một số biểu hiện thường gặp gồm có:
- Đau âm ỉ hoặc căng tức ở vùng sau đầu.
- Đau sau gáy lan lên đỉnh đầu, thái dương hoặc lan xuống vai.
- Cứng cổ, khó xoay cổ, cảm giác mỏi cơ vùng gáy.
- Đau đầu sau gáy khi ngủ dậy, nhất là sau khi nằm sai tư thế.
- Đau tăng khi căng thẳng, thiếu ngủ hoặc ngồi làm việc lâu.
Trong chuyên ngành thần kinh, vùng sau đầu còn gọi là vùng chẩm. Đây là khu vực có liên quan chặt chẽ với cơ cổ, khớp cột sống cổ, dây thần kinh chẩm và hệ thống mạch máu. Vì vậy, cùng một cảm giác đau đầu sau gáy nhưng nguyên nhân có thể rất khác nhau.
Đau sau gáy khác đau nửa đầu ở điểm nào?
Đau nửa đầu sau gáy khiến nhiều người nhầm với migraine, nhưng hai tình trạng này không hoàn toàn giống nhau. Đau kiểu cơ căng hoặc do tư thế thường khu trú ở cổ gáy, cảm giác siết chặt, âm ỉ, ít khi mạch đập rõ. Trong khi đó, migraine thường có tính chất đau giật theo nhịp mạch, mức độ từ vừa đến nặng, kèm sợ ánh sáng, sợ tiếng ồn, buồn nôn hoặc nôn.
Bảng dưới đây giúp phân biệt tương đối hai nhóm nguyên nhân thường gặp:
| Đặc điểm | Đau đầu do cơ cổ, tư thế, căng thẳng | Migraine hoặc đau đầu nguyên phát |
|---|---|---|
| Vị trí | Thường ở sau gáy, cổ, vai | Thường một bên nhưng có thể lan ra sau đầu |
| Tính chất đau | Âm ỉ, căng tức, siết chặt | Giật theo nhịp mạch, đau thành cơn |
| Yếu tố khởi phát | Ngồi sai tư thế, ngủ sai tư thế, stress | Thiếu ngủ, thay đổi nội tiết, thức ăn, stress |
| Triệu chứng kèm | Cứng cổ, mỏi vai, hạn chế vận động cổ | Buồn nôn, sợ ánh sáng, chóng mặt, nhìn mờ |
| Ảnh hưởng vận động | Đau tăng khi quay cổ | Đau tăng khi gắng sức hoặc hoạt động |
>> Xem thêm: Đau Đầu Thường Xuyên Có Nguy Hiểm Không? Khi Nào Cần Đi Khám
Các nguyên nhân thường gặp gây đau đầu sau gáy
Để trả lời câu hỏi đau đầu sau gáy là bệnh gì, cần nhìn theo nhóm nguyên nhân. Phần lớn trường hợp là lành tính, nhưng nếu cơn đau khác thường hoặc kèm dấu hiệu thần kinh, cần loại trừ nguyên nhân nguy hiểm.
Căng cơ và tư thế cổ không đúng
Đây là nguyên nhân rất phổ biến. Khi ngồi máy tính lâu, cúi nhìn điện thoại liên tục, lái xe đường dài hoặc ngủ gối quá cao, các cơ vùng cổ gáy phải chịu tải kéo dài. Cơ bị co cứng sẽ gây đau sau gáy, cảm giác nặng đầu, mỏi vai và đôi khi đau lan lên sau đầu.
Một số yếu tố dễ làm tình trạng này xuất hiện gồm có:
- Ngồi làm việc sai tư thế nhiều giờ.
- Màn hình đặt quá thấp khiến cổ cúi liên tục.
- Dùng gối quá cao hoặc quá cứng.
- Ít vận động, cơ cổ vai yếu.
- Căng thẳng kéo dài làm tăng co cứng cơ.
Trong nhóm này, đau đầu sau gáy khi ngủ dậy là biểu hiện khá điển hình. Người bệnh thường thấy cổ cứng, quay đầu khó, cơn đau giảm dần sau khi xoa bóp nhẹ, chườm ấm hoặc vận động đúng cách.
Đau đầu do căng thẳng
Đau đầu do căng thẳng là dạng đau đầu nguyên phát rất thường gặp. Cơn đau có thể bao quanh đầu như bị siết chặt, nhưng cũng không hiếm trường hợp tập trung nhiều ở vùng gáy. Stress tâm lý, thiếu ngủ, làm việc quá sức và lo âu kéo dài là những yếu tố thúc đẩy điển hình.
Đặc điểm thường gặp của đau đầu do căng thẳng gồm:
- Mức độ đau nhẹ đến vừa.
- Đau âm ỉ, không giật theo nhịp mạch.
- Không nặng lên nhiều khi đi lại thông thường.
- Có thể kèm mỏi cổ vai hoặc khó tập trung.
Dù vậy, nếu đau kéo dài nhiều ngày, tái phát thường xuyên hoặc ảnh hưởng rõ sinh hoạt, người bệnh vẫn nên được đánh giá để tránh bỏ sót nguyên nhân khác.
Vấn đề cột sống cổ và dây thần kinh
Cột sống cổ có vai trò nâng đỡ đầu và bảo vệ tủy sống, đồng thời liên quan đến nhiều rễ thần kinh. Thoái hóa cột sống cổ, thoát vị đĩa đệm cổ, viêm khớp liên mấu hoặc kích thích dây thần kinh chẩm có thể gây nhức đầu sau gáy.
Khi nguyên nhân nằm ở cột sống cổ hoặc thần kinh, người bệnh có thể gặp:
- Đau cổ kéo dài kèm đau đầu sau gáy.
- Đau tăng khi xoay cổ hoặc giữ cổ ở một tư thế lâu.
- Đau lan xuống vai, bả vai hoặc cánh tay.
- Tê bì, châm chích, yếu tay trong một số trường hợp chèn ép rễ thần kinh.
Đau dây thần kinh chẩm là một nguyên nhân chuyên biệt hơn. Cơn đau thường xuất phát từ sau gáy rồi lan lên da đầu, có thể nhói buốt hoặc đau như điện giật khi chạm vào vùng chẩm.
Migraine và các loại đau đầu nguyên phát
Migraine không phải lúc nào cũng chỉ đau một bên thái dương. Ở một số người, cơn đau có thể bắt đầu hoặc nổi bật ở vùng sau gáy. Khi đó, đau đầu sau gáy chóng mặt hoặc đau đầu sau gáy buồn nôn dễ khiến người bệnh lo lắng.
Ngoài migraine, còn có các loại đau đầu nguyên phát khác như đau đầu kiểu căng thẳng hoặc đau đầu cổ nguồn gốc cơ xương khớp. Điểm quan trọng là đau đầu nguyên phát thường không do tổn thương cấu trúc nguy hiểm trong não, nhưng vẫn cần chẩn đoán đúng để điều trị phù hợp.
Đau đầu sau gáy kèm chóng mặt, buồn nôn nói lên điều gì?
Khi đau đầu sau gáy đi cùng các triệu chứng toàn thân hoặc thần kinh, ý nghĩa lâm sàng sẽ khác. Có trường hợp chỉ liên quan đến migraine hoặc rối loạn tiền đình, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý cần khám sớm.
Đau sau gáy kèm chóng mặt
Đau đầu sau gáy chóng mặt có thể gặp trong nhiều bối cảnh khác nhau. Nếu xuất hiện sau thời gian ngồi lâu, thiếu ngủ, mệt mỏi, nguyên nhân có thể liên quan đến căng cơ cổ hoặc đau đầu do căng thẳng. Nếu chóng mặt là cảm giác quay cuồng, chao đảo, kèm buồn nôn, bác sĩ có thể nghĩ thêm đến rối loạn tiền đình hoặc migraine tiền đình.
Một số trường hợp cần thận trọng hơn gồm có:
- Chóng mặt dữ dội đột ngột.
- Mất thăng bằng, đi loạng choạng.
- Nhìn đôi, nói khó, tê yếu tay chân.
- Đau đầu mới xuất hiện ở người lớn tuổi hoặc người có tăng huyết áp.
Những dấu hiệu này có thể liên quan đến tuần hoàn não sau hoặc bệnh lý thần kinh trung ương, không nên tự chẩn đoán tại nhà.
Đau sau gáy kèm buồn nôn
Đau đầu sau gáy buồn nôn thường khiến nhiều người lo sợ có vấn đề trong não. Thực tế, buồn nôn có thể đi cùng migraine, đau đầu nặng, rối loạn tiền đình hoặc nhiễm trùng. Tuy nhiên, khi buồn nôn xuất hiện cùng đau đầu tăng dần, nôn vọt, nhìn mờ hoặc rối loạn ý thức, cần đi khám ngay để loại trừ tăng áp lực nội sọ hoặc các nguyên nhân nghiêm trọng khác.
Trong đánh giá lâm sàng, buồn nôn đơn thuần không đủ để kết luận bệnh nặng hay nhẹ. Điều quan trọng là đi kèm với tính chất cơn đau và các dấu hiệu thần kinh khác.
Đau lan xuống cổ và vai
Nếu đau đầu sau gáy lan xuống cổ và vai, nguyên nhân nhiều khả năng liên quan đến hệ cơ xương khớp vùng cổ vai gáy. Co cứng cơ thang, cơ dưới chẩm, thoái hóa cột sống cổ hoặc tư thế xấu kéo dài đều có thể gây kiểu lan đau này.
Ngược lại, nếu đau lan kèm tê tay, yếu cơ, cầm nắm kém hoặc đau như điện giật dọc cánh tay, bác sĩ sẽ cân nhắc tình trạng chèn ép rễ thần kinh cổ.
Dấu hiệu nào cần cấp cứu ngay?
Không phải mọi trường hợp đau sau gáy đều nguy hiểm, nhưng có những tình huống cần đến cơ sở y tế ngay vì có thể liên quan đến đột quỵ, xuất huyết não, viêm màng não hoặc các rối loạn thần kinh cấp tính.
Đau đầu đột ngột dữ dội
Đây là dấu hiệu cảnh báo quan trọng. Cơn đau xuất hiện rất nhanh, đạt đỉnh trong vài giây đến vài phút, dữ dội khác thường so với mọi lần trước đó. Người bệnh thường mô tả là cơn đau tồi tệ nhất từng gặp.
Trong trường hợp này, cần nghĩ đến các nguyên nhân nguy hiểm như xuất huyết dưới nhện, bóc tách động mạch hoặc biến cố mạch máu não. Không nên trì hoãn bằng cách chỉ nằm nghỉ hoặc tự uống thuốc giảm đau.
Méo miệng, yếu liệt, nói khó hoặc mất thăng bằng
Nếu đau đầu sau gáy đi kèm các dấu hiệu thần kinh khu trú, nguy cơ đột quỵ hoặc tổn thương não cần được loại trừ ngay. Các dấu hiệu đặc biệt đáng chú ý gồm có:
- Méo miệng hoặc mặt lệch.
- Yếu hoặc tê một bên tay chân.
- Nói khó, nói ngọng, khó hiểu lời nói.
- Nhìn mờ, nhìn đôi.
- Mất thăng bằng, đi không vững.
Sốt cao, cứng cổ hoặc rối loạn ý thức
Đau đầu vùng gáy kèm sốt cao, cứng cổ, sợ ánh sáng, lơ mơ hoặc kích thích có thể gợi ý viêm màng não hay nhiễm trùng thần kinh trung ương. Đây là tình trạng cần cấp cứu. Ngoài ra, đau đầu sau chấn thương vùng đầu cổ cũng không nên chủ quan, nhất là khi có buồn nôn, ngủ gà hoặc lú lẫn.
Bác sĩ chẩn đoán nguyên nhân đau sau gáy như thế nào?
Chẩn đoán đau đầu sau gáy không chỉ dựa vào vị trí đau. Bác sĩ thường kết hợp hỏi bệnh chi tiết, khám lâm sàng thần kinh và cột sống cổ, sau đó mới cân nhắc xét nghiệm hoặc chụp chiếu nếu cần.
Khai thác đặc điểm cơn đau
Phần hỏi bệnh rất quan trọng vì nhiều nguyên nhân có thể định hướng được ngay từ mô tả của người bệnh. Bác sĩ thường quan tâm đến các điểm sau:
- Cơn đau bắt đầu từ khi nào, đột ngột hay từ từ.
- Đau ở một điểm hay lan rộng.
- Đau âm ỉ, siết chặt hay đau giật.
- Đau kéo dài bao lâu, có tái phát không.
- Yếu tố làm tăng hoặc giảm đau.
- Có kèm chóng mặt, buồn nôn, sốt, tê yếu hay nhìn mờ không.
Người bệnh càng mô tả rõ thì khả năng định hướng nguyên nhân càng tốt.
Khám thần kinh và cột sống cổ
Sau khi hỏi bệnh, bác sĩ sẽ khám vận động cổ, sờ các nhóm cơ vùng gáy, kiểm tra phản xạ, sức cơ, cảm giác, thăng bằng và các dây thần kinh sọ não. Nếu nghi ngờ nguyên nhân từ cột sống cổ, bác sĩ có thể kiểm tra mức độ hạn chế xoay cúi ngửa cổ hoặc dấu hiệu kích thích rễ thần kinh.
Khám lâm sàng giúp phân biệt tương đối giữa đau do cơ, đau đầu nguyên phát và đau đầu thứ phát do bệnh lý thần kinh hoặc mạch máu.
Khi nào có thể cần CT hoặc MRI?
Không phải ai đau đầu sau gáy cũng cần chụp CT hoặc MRI. Việc chụp não hay cột sống cổ thường được chỉ định khi có dấu hiệu báo động hoặc khi bác sĩ nghi ngờ nguyên nhân cấu trúc.
Một số tình huống thường cần cân nhắc chẩn đoán hình ảnh gồm có:
- Đau đầu đột ngột dữ dội.
- Đau đầu mới xuất hiện ở tuổi lớn.
- Kèm yếu liệt, nói khó, co giật, rối loạn ý thức.
- Đau đầu sau chấn thương.
- Nghi ngờ bệnh lý cột sống cổ chèn ép thần kinh.
- Đau kéo dài, tăng dần hoặc không đáp ứng điều trị thông thường.
Bị đau đầu sau gáy nên làm gì?
Với các trường hợp nhẹ, chưa có dấu hiệu nguy hiểm, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp hỗ trợ tại nhà. Mục tiêu là giảm co cứng cơ, theo dõi tiến triển và hạn chế lạm dụng thuốc.
Điều chỉnh tư thế và nghỉ ngơi
Nếu đau sau gáy liên quan đến thói quen sinh hoạt, việc điều chỉnh tư thế có thể mang lại khác biệt rõ rệt. Nên thực hiện theo từng bước để tránh làm cổ bị căng thêm:
- Ngồi thẳng lưng, giữ màn hình ngang tầm mắt.
- Tránh cúi cổ liên tục khi dùng điện thoại.
- Mỗi 30 đến 45 phút nên đứng dậy vận động nhẹ.
- Chọn gối có chiều cao phù hợp để cổ ở tư thế trung gian.
- Ngủ đủ giấc và hạn chế thức khuya kéo dài.
- Có thể chườm ấm vùng cổ gáy nếu cảm giác đau do co cứng cơ.
Theo dõi cơn đau bằng nhật ký triệu chứng
Nhật ký triệu chứng giúp phát hiện quy luật tái phát và hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán nhanh hơn. Người bệnh nên ghi lại các thông tin cơ bản sau đây:
- Thời điểm bắt đầu đau.
- Vị trí đau cụ thể, ví dụ đau đầu sau gáy bên trái hay cả hai bên.
- Mức độ đau theo thang điểm từ 0 đến 10.
- Triệu chứng kèm như chóng mặt, buồn nôn, tê tay, sốt.
- Hoạt động trước đó như làm việc lâu, thiếu ngủ, stress, uống rượu.
- Thuốc đã dùng và đáp ứng sau dùng thuốc.
Cách này đặc biệt hữu ích khi cơn đau tái diễn nhiều lần hoặc nghi ngờ migraine.
Không lạm dụng thuốc giảm đau
Nhiều người thấy đau là dùng thuốc giảm đau ngay, nhưng việc lạm dụng có thể gây đau đầu do thuốc, che lấp triệu chứng nguy hiểm hoặc gây tác dụng phụ lên dạ dày, gan, thận. Thuốc chỉ nên dùng đúng liều, đúng chỉ định và không kéo dài tùy tiện.
Nếu bạn phải dùng thuốc nhiều lần trong tuần, cơn đau tái phát liên tục hoặc thuốc giảm đau ngày càng kém hiệu quả, đó là lúc cần đi khám thay vì tự xử lý tại nhà.
Khi nào đau đầu sau gáy cần đi khám?
Đau đầu sau gáy nên được bác sĩ đánh giá nếu cơn đau kéo dài, tái phát hoặc ảnh hưởng chất lượng sống. Bạn nên chủ động đi khám khi có một trong các tình huống sau:
- Đau đầu sau gáy kéo dài nhiều ngày không giảm.
- Đau tái phát thường xuyên, nhất là đau sau gáy mỗi sáng khi thức dậy.
- Đau tăng dần về mức độ hoặc thay đổi tính chất so với trước.
- Đau đầu sau gáy chóng mặt hoặc đau đầu sau gáy buồn nôn lặp lại nhiều lần.
- Đau kèm cứng cổ, tê tay, yếu tay hoặc đau lan xuống vai cánh tay.
- Đau ảnh hưởng công việc, giấc ngủ, sinh hoạt hàng ngày.
- Có bệnh nền như tăng huyết áp, rối loạn đông máu, tiền sử đột quỵ.
Tóm lại, câu hỏi đau đầu sau gáy là bệnh gì không có một đáp án duy nhất. Đây có thể chỉ là biểu hiện của căng cơ cổ gáy, đau đầu do căng thẳng, migraine hoặc bệnh lý cột sống cổ, nhưng cũng có thể là tín hiệu cảnh báo vấn đề thần kinh nghiêm trọng. Đánh giá đúng tính chất cơn đau và nhận biết dấu hiệu nguy hiểm là bước quan trọng để xử trí an toàn.